Semiramida
07-08-2009, 00:52
Ēiftet qė i thonė vėrtet lamtumirė njėri-tjetrit pėsojnė njė traumė tė thellė, e cila nuk shėrohet edhe nėse njėri prej ish-partnerėve vendos tė krijojė njė lidhje tė re...
Trauma e njė divorci nuk harrohet lehtė: njė ndarje nuk lė vetėm shenjė nė nivel psikologjik dhe ekonomik, por sjell me vete edhe shqetėsime e probleme fizike, shpesh shumė tė rėndėsishme. Ky ėshtė pėrfundimi i njė studimi amerikan i realizuar nga Universiteti i Ēikagos dhe i publikuar nė "Journal of health and Socual Behaviour", nga i cili ka dalė se divorci ka njė efekt shkatėrrues mbi shėndetin e ish-bashkėshortėve, qė nuk rifitohet as kur ia nisin nga e para me njė partner tė ri.
Studimi
Ashtu siē shpjegon BBC, analiza ėshtė kryer nė njė grup prej 8652 personash me moshė nga 51 deri nė 61 vjeē dhe i ka lejuar ekspertėt tė zbulojnė se "subjektet" me njė martesė tė dėshtuar mbi shpinė vuanin mė shumė nga sėmundjet kronike (pėrfshi kėtu edhe kancer dhe probleme kardiake) me njė mesatare rreth 20 pėr qind mė tė lartė se ata qė kishin zgjedhur tė mos martoheshin asnjėherė. Pėr mė tepėr, nėse mendoni se rifillimi i jetės tė ndihmon tė rimarrėsh veten, gaboheni: nga kėrkimi ka dalė se pėrqindja e rrezikut pėr ata qė martohen pas njė ndarjeje nuk ulet fare, por zbret nė kuotėn 12 pėr qind.
Martesa dhe shėndeti
Sipas shkencėtarėve amerikanė, e vetmja mėnyrė pėr tė mos e dėmtuar shėndetin ėshtė ajo qė tė kemi njė lidhje tė gjatė e tė lumtur. Pėrndryshe, njė eksperiencė martesore negative dhe problematike ēon nė mėnyrė tė pakthyeshme nė ērregullime psikofizike. Pėr shembull, pėr shumė vite me radhė studimet kanė treguar se ata qė janė beqarė kanė njė rrezik mė tė vogėl pėr tu sėmurur nė mėnyrė serioze dhe si ata edhe personat qė kanė fatin tė jetojnė pėr gjithė jetėn nė krah tė njerėzve tė duhur. Pėr gjithė tė tjerėt kėshilla e ekspertėve ėshtė: "Tė punosh shumė deri sa martesa funksionon dhe ka jetėgjatėsi, me kusht qė kjo tė mos jetė njė lidhje shkatėrruese". Christine Northan, pėrgjegjėse e "Relate", organizata kryesore britanike qė i dedikohet kėshillimit pėr ēifte, shpjegon se nėse njerėzit kanė njė martesė tė lumtur janė mė tė shėndetshėm.
Shumė rrallė kanė probleme me shėndetin dhe vdesin mė pak nga sėmundjet e zemrės, sidomos infarkti. Kush zgjedh tė martohet pėr herė tė dytė pas njė divorci, ėshtė e detyrueshme ta zgjedhė me kujdes partnerin dhe tu qėndrojė larg njerėzve qė nė ēfarėdolloj mėnyre tė kujtojnė lidhjen e vjetėr. Sipas njė studimi tė Universitetit tė Virxhinias, faktori mė i rėndėsishėm pėr "lumturinė martesore" tė grave ėshtė ai qė bashkėshortėt tė pėrfshihen nė emocionet e tyre dhe kjo ėshtė madje edhe mė e rėndėsishme se sa ndarja e detyrave. Tė tjerė kanė studiuar lidhjen mes nivelit hormonal dhe stabilitetit tė ēifteve.
Nė Ohajo, njė grup ēiftesh u studiua pėr 10 vjet. Te partnerėt, qė mė pas u divorcuan, u vu re njė nivel i lartė i hormoneve tė lidhura me stresin, si adrenalina. Kėto nivele ishin mė tė dukshme sidomos te gratė. Ato shfaqnin shenja tė tensionit tė lartė, edhe pse ēiftet nuk deklaronin probleme tė veēanta. Njė kombinim hormonal qė jep stabilitet? Sipas kėrkuesve tė Universitetit tė Pen, kjo varet nga testosteroni. Nėse te meshkujt ėshtė mė i ulėt se normat mesatare dhe te femrat ėshtė mė i lartė, lidhja funksionon. Dhe ajo u ofron mbėshtetjen e duhur.
Gratė, mė tė prekura
Specialistėt thonė se gratė janė ato qė preken mė shumė nga sėmundjet e divorcit dhe kryesisht nga dhimbjet e kokės. Kjo dhimbje prek njė ndėr katėr gra dhe njė ndėr 12 burra dhe pėr shumė njerėz nė botė ėshtė njė arsye e fortė pėr tu takuar shpesh me neurologun. Kulmin e arrin mes moshės 30-39 vjeē, por pas nuk ngelen edhe fėmijėt. Njerėzve qė u dhemb koka nė mėnyrė kronike, ashtu si specialistėt, e dinė shumė mirė se kėto dhimbje nuk largohen kollaj, nėse pėr njė kohė tė gjatė ėshtė abuzuar me ilaēe tė llojeve tė ndryshme pėr tė gjetur qetėsi. Aq i madh ėshtė numri i atyre qė vuajnė, sa nė shumė vende tė botės mjaft pacientė kanė krijuar edhe shoqatat e tyre, me qėllimin e vetėm pėr tė sensibilizuar njerėzit pėr njė sėmundje qė shpesh nėnvlerėsohet, ose kurohet keq. E nė fakt, shifrat janė vėrtet alarmante.
Dhimbja e rastėsishme e kokės prek rreth 8 milionė europianė ēdo ditė, ku 3 milionė vuajnė nga ajo e formės kronike, qė nė pjesėn mė tė madhe tė rasteve e kėrkojnė shpėtimin tek abuzimi me ilaēe, qė ndikon drejtpėrdrejt nė shndėrrimin kronik tė problemit. Ndoshta jo rastėsisht OBSH-ja e ka renditur dhimbjen e kokės nė listėn e sėmundjeve qė janė tė vėshtira tė shėrohen. Pacientėt nė tė gjithė Europėn, sipas tė dhėnave tė publikuara nė "Europian Journal of Neurology", shpenzojnė mė shumė se 27 miliardė euro ēdo vit, ku pėrfshihen ilaēet dhe trajtimet e ndryshme tė lidhura me tė. Kjo sėmundje prek zakonisht njerėzit qė e kanė tė trashėguar gjenetikisht, por jo vetėm ata.
Stresi, tensioni, mėnyrat jo korrekte tė tė jetuarit, ndryshimet klimatike, ushqime tė caktuara, janė faktorė tė rrezikshėm, qė ndikojnė nė shfaqjen e saj. Specialistėt kėshillojnė se duhet trajtuar mirė qė nė fillim, pėr tė evituar qė krizat tė bėhen periodike. Dhimbja e kokės prek 18 pėr qind tė grave, 25 pėr qind tė atyre nė moshė pjellore dhe 6-7 pėr qind tė burrave. Mesatarisht vuan 13 pėr qind e popullsisė sė pėrgjithshme. Rezultatet tregojnė se njė e katėrta e personave me dhimbje koke kalojnė nga gjendja sporadike nė atė kronike, pėr shkak tė abuzimit me ilaēet, sepse terapia e gabuar e favorizon mė shumė kėtė gjė. "Gratė qė e pėrjetojnė keq divorcin preken mė shpesh nga kjo lloj sėmundje. Mesatarisht atyre u dhemb koka rreth 2 ose 3 herė nė javė, por nuk pėrjashtohen rastet kur vuajnė nga dhimbja kronike dhe e pėrditshme e kokės.
Burrat janė nė tė fortė nė kėtė aspekt. Ata preken mė shumė nga sėmundjet kardiovaskulare dhe pėrqindja e vdekjeve nga infarkti te tė divorcuarit ėshtė mė e lartė", shpjegojnė specialistėt. Po ashtu, njė tjetėr shqetėsim pėrbėn edhe tensioni i lartė i gjakut pėr tė dyja palėt. Si te burrat ashtu dhe te gratė e divorcuara vihej re njė rritje e tensionit tė gjakut, qė lidhet nė mėnyrė tė drejtpėrdrejtė me stresin e tepėrt./shqip/
Trauma e njė divorci nuk harrohet lehtė: njė ndarje nuk lė vetėm shenjė nė nivel psikologjik dhe ekonomik, por sjell me vete edhe shqetėsime e probleme fizike, shpesh shumė tė rėndėsishme. Ky ėshtė pėrfundimi i njė studimi amerikan i realizuar nga Universiteti i Ēikagos dhe i publikuar nė "Journal of health and Socual Behaviour", nga i cili ka dalė se divorci ka njė efekt shkatėrrues mbi shėndetin e ish-bashkėshortėve, qė nuk rifitohet as kur ia nisin nga e para me njė partner tė ri.
Studimi
Ashtu siē shpjegon BBC, analiza ėshtė kryer nė njė grup prej 8652 personash me moshė nga 51 deri nė 61 vjeē dhe i ka lejuar ekspertėt tė zbulojnė se "subjektet" me njė martesė tė dėshtuar mbi shpinė vuanin mė shumė nga sėmundjet kronike (pėrfshi kėtu edhe kancer dhe probleme kardiake) me njė mesatare rreth 20 pėr qind mė tė lartė se ata qė kishin zgjedhur tė mos martoheshin asnjėherė. Pėr mė tepėr, nėse mendoni se rifillimi i jetės tė ndihmon tė rimarrėsh veten, gaboheni: nga kėrkimi ka dalė se pėrqindja e rrezikut pėr ata qė martohen pas njė ndarjeje nuk ulet fare, por zbret nė kuotėn 12 pėr qind.
Martesa dhe shėndeti
Sipas shkencėtarėve amerikanė, e vetmja mėnyrė pėr tė mos e dėmtuar shėndetin ėshtė ajo qė tė kemi njė lidhje tė gjatė e tė lumtur. Pėrndryshe, njė eksperiencė martesore negative dhe problematike ēon nė mėnyrė tė pakthyeshme nė ērregullime psikofizike. Pėr shembull, pėr shumė vite me radhė studimet kanė treguar se ata qė janė beqarė kanė njė rrezik mė tė vogėl pėr tu sėmurur nė mėnyrė serioze dhe si ata edhe personat qė kanė fatin tė jetojnė pėr gjithė jetėn nė krah tė njerėzve tė duhur. Pėr gjithė tė tjerėt kėshilla e ekspertėve ėshtė: "Tė punosh shumė deri sa martesa funksionon dhe ka jetėgjatėsi, me kusht qė kjo tė mos jetė njė lidhje shkatėrruese". Christine Northan, pėrgjegjėse e "Relate", organizata kryesore britanike qė i dedikohet kėshillimit pėr ēifte, shpjegon se nėse njerėzit kanė njė martesė tė lumtur janė mė tė shėndetshėm.
Shumė rrallė kanė probleme me shėndetin dhe vdesin mė pak nga sėmundjet e zemrės, sidomos infarkti. Kush zgjedh tė martohet pėr herė tė dytė pas njė divorci, ėshtė e detyrueshme ta zgjedhė me kujdes partnerin dhe tu qėndrojė larg njerėzve qė nė ēfarėdolloj mėnyre tė kujtojnė lidhjen e vjetėr. Sipas njė studimi tė Universitetit tė Virxhinias, faktori mė i rėndėsishėm pėr "lumturinė martesore" tė grave ėshtė ai qė bashkėshortėt tė pėrfshihen nė emocionet e tyre dhe kjo ėshtė madje edhe mė e rėndėsishme se sa ndarja e detyrave. Tė tjerė kanė studiuar lidhjen mes nivelit hormonal dhe stabilitetit tė ēifteve.
Nė Ohajo, njė grup ēiftesh u studiua pėr 10 vjet. Te partnerėt, qė mė pas u divorcuan, u vu re njė nivel i lartė i hormoneve tė lidhura me stresin, si adrenalina. Kėto nivele ishin mė tė dukshme sidomos te gratė. Ato shfaqnin shenja tė tensionit tė lartė, edhe pse ēiftet nuk deklaronin probleme tė veēanta. Njė kombinim hormonal qė jep stabilitet? Sipas kėrkuesve tė Universitetit tė Pen, kjo varet nga testosteroni. Nėse te meshkujt ėshtė mė i ulėt se normat mesatare dhe te femrat ėshtė mė i lartė, lidhja funksionon. Dhe ajo u ofron mbėshtetjen e duhur.
Gratė, mė tė prekura
Specialistėt thonė se gratė janė ato qė preken mė shumė nga sėmundjet e divorcit dhe kryesisht nga dhimbjet e kokės. Kjo dhimbje prek njė ndėr katėr gra dhe njė ndėr 12 burra dhe pėr shumė njerėz nė botė ėshtė njė arsye e fortė pėr tu takuar shpesh me neurologun. Kulmin e arrin mes moshės 30-39 vjeē, por pas nuk ngelen edhe fėmijėt. Njerėzve qė u dhemb koka nė mėnyrė kronike, ashtu si specialistėt, e dinė shumė mirė se kėto dhimbje nuk largohen kollaj, nėse pėr njė kohė tė gjatė ėshtė abuzuar me ilaēe tė llojeve tė ndryshme pėr tė gjetur qetėsi. Aq i madh ėshtė numri i atyre qė vuajnė, sa nė shumė vende tė botės mjaft pacientė kanė krijuar edhe shoqatat e tyre, me qėllimin e vetėm pėr tė sensibilizuar njerėzit pėr njė sėmundje qė shpesh nėnvlerėsohet, ose kurohet keq. E nė fakt, shifrat janė vėrtet alarmante.
Dhimbja e rastėsishme e kokės prek rreth 8 milionė europianė ēdo ditė, ku 3 milionė vuajnė nga ajo e formės kronike, qė nė pjesėn mė tė madhe tė rasteve e kėrkojnė shpėtimin tek abuzimi me ilaēe, qė ndikon drejtpėrdrejt nė shndėrrimin kronik tė problemit. Ndoshta jo rastėsisht OBSH-ja e ka renditur dhimbjen e kokės nė listėn e sėmundjeve qė janė tė vėshtira tė shėrohen. Pacientėt nė tė gjithė Europėn, sipas tė dhėnave tė publikuara nė "Europian Journal of Neurology", shpenzojnė mė shumė se 27 miliardė euro ēdo vit, ku pėrfshihen ilaēet dhe trajtimet e ndryshme tė lidhura me tė. Kjo sėmundje prek zakonisht njerėzit qė e kanė tė trashėguar gjenetikisht, por jo vetėm ata.
Stresi, tensioni, mėnyrat jo korrekte tė tė jetuarit, ndryshimet klimatike, ushqime tė caktuara, janė faktorė tė rrezikshėm, qė ndikojnė nė shfaqjen e saj. Specialistėt kėshillojnė se duhet trajtuar mirė qė nė fillim, pėr tė evituar qė krizat tė bėhen periodike. Dhimbja e kokės prek 18 pėr qind tė grave, 25 pėr qind tė atyre nė moshė pjellore dhe 6-7 pėr qind tė burrave. Mesatarisht vuan 13 pėr qind e popullsisė sė pėrgjithshme. Rezultatet tregojnė se njė e katėrta e personave me dhimbje koke kalojnė nga gjendja sporadike nė atė kronike, pėr shkak tė abuzimit me ilaēet, sepse terapia e gabuar e favorizon mė shumė kėtė gjė. "Gratė qė e pėrjetojnė keq divorcin preken mė shpesh nga kjo lloj sėmundje. Mesatarisht atyre u dhemb koka rreth 2 ose 3 herė nė javė, por nuk pėrjashtohen rastet kur vuajnė nga dhimbja kronike dhe e pėrditshme e kokės.
Burrat janė nė tė fortė nė kėtė aspekt. Ata preken mė shumė nga sėmundjet kardiovaskulare dhe pėrqindja e vdekjeve nga infarkti te tė divorcuarit ėshtė mė e lartė", shpjegojnė specialistėt. Po ashtu, njė tjetėr shqetėsim pėrbėn edhe tensioni i lartė i gjakut pėr tė dyja palėt. Si te burrat ashtu dhe te gratė e divorcuara vihej re njė rritje e tensionit tė gjakut, qė lidhet nė mėnyrė tė drejtpėrdrejtė me stresin e tepėrt./shqip/